સાચું શિક્ષણ

સાચું શિક્ષણ

પ્રાચીન કાળના એક નાનકડા ગામમાં પ્રવીણ નામનો એક ઉત્સાહી છોકરો રહેતો હતો. તેનું મન હંમેશા માર્શલ આર્ટ અને તલવારબાજી તરફ દોડતું. તેણે મહાન યોદ્ધાઓની વાર્તાઓ સાંભળી હતી – એવા વીર જેમની તલવારની એક ઝપટે શત્રુઓને ધૂળ ચટાવી દીધા હતા. લોકો કહેતા કે તેમના જેવો તલવારબાજ આ ધરતી પર ક્યારેય જન્મ્યો નથી.

એક દિવસ પ્રવીણના મનમાં દૃઢ નિશ્ચય જાગ્યો – તે આ મહાન યોદ્ધા પાસે જઈને તલવારબાજી શીખશે. તેણે લાંબી યાત્રા કરી અને એ શહેરમાં પહોંચ્યો જ્યાં તે પૌરાણિક યોદ્ધા રહેતા હતા.

યોદ્ધાના નાનકડા આશ્રમ આગળ પહોંચીને પ્રવીણે નમ્રતાપૂર્વક વિનંતી કરી,  

“મહારાજ, મને આપનો શિષ્ય બનાવો અને તલવારબાજીનું સાચું જ્ઞાન આપો.”

યોદ્ધાએ તેની આંખોમાં ઝલકતો ઉત્સાહ જોયો અને હસતાં-હસતાં કહ્યું,  

“ઠીક છે, પણ મારી પાસે શીખવાના કેટલાક કડક નિયમો છે. તું તેનું પાલન કરીશ તો જ શીખી શકીશ.”

પ્રવીણે તરત જ હા પાડી.

બીજે દિવસથી તેનું “શિક્ષણ” શરૂ થયું… પણ તલવારની જગ્યાએ ઝાડું, ડોલ, વાસણ અને કપડાં આવ્યાં. સવારથી સાંજ સુધી ફક્ત ઘરકામ – સફાઈ, રસોઈ, પાણી ભરવું. એક પણ દિવસ તલવારબાજીનો ઉલ્લેખ નહીં.

દિવસો ગયા, અઠવાડિયાં ગયા, મહિના ગયા. પ્રવીણનો ઉત્સાહ ધીમે ધીમે નિરાશામાં ફેરવાઈ ગયો. એક દિવસ તેણે હિંમત કરીને ગુરુને પૂછ્યું,  

“મહારાજ, મારું સાચું શિક્ષણ ક્યારે શરૂ થશે? હું તલવારબાજી શીખવા આવ્યો છું, આ ઘરકામ કરવા નહીં!”

ગુરુજીએ કંઈ જ ન બોલ્યું, બસ શાંતિથી ચાલ્યા ગયા.

બીજે દિવસે પ્રવીણ કપડાં ધોઈ રહ્યો હતો. અચાનક પાછળથી જોરદાર લાકડાનો ઘા તેની પીઠ પર પડ્યો! તેણે ફરીને જોયું તો ગુરુજી જ લાકડાની તલવાર લઈને ઊભા હતા અને ઝડપથી દૂર જઈ રહ્યા હતા.

પ્રવીણ આઘાતમાં હતો, પણ બીજે દિવસે ફરી એ જ થયું. ક્યારેક ઝાડુ મારતી વખતે, ક્યારેક ઊંઘતી વખતે, ક્યારેક ભોજન કરતી વખતે – અચાનક ગુરુનો હુમલો! હવે પ્રવીણ સતત સજાગ રહેવા લાગ્યો. તેની ઇન્દ્રિયો તીવ્ર થઈ ગઈ. દરેક અવાજ, દરેક હલનચલન પર તેની નજર રહેતી.

ધીમે ધીમે તે હુમલાઓને ચકમા આપતો શીખી ગયો. શરીરની ગતિ, સંતુલન, ઝડપ – બધું જ અજાણતાં શીખાઈ ગયું.

એક દિવસ ગુરુજી શાંતિથી પુસ્તક લખી રહ્યા હતા. પ્રવીણના મનમાં વિચાર આવ્યો – “આજે હું જ હુમલો કરીશ અને જોઈશ કે મહારાજ કેવી રીતે બચે છે!”

તેણે ચૂપચાપ લાકડાની તલવાર ઉપાડી અને પૂરી તાકાતથી ગુરુ પર ઘા માર્યો!

પણ ગુરુજીએ એક પળમાં પોતાની બાજુમાં રહેલી ઢાલ ઉઠાવી અને ઘા રોકી દીધો. પછી શાંતિથી હસીને બોલ્યા,  

“આજે તેં સમજી ગયો ને?”

પ્રવીણ આંખોમાં આંસુ લઈને ઘૂંટણિયે પડ્યો,  

“મહારાજ… હું સમજી ગયો. મારું શિક્ષણ તો પહેલા દિવસથી જ શરૂ થઈ ગયું હતું!”

ગુરુએ તેના ખભે હાથ મૂકીને કહ્યું:  

“દીકરા, સાચો તલવારબાજ એ નથી જે સૌથી ઝડપી કે જોરદાર ઘા મારી શકે. સાચો તલવારબાજ એ છે જે ક્યારેય હાર ન સ્વીકારે – એટલે કે જે કોઈ પણ પરિસ્થિતિમાં, કોઈ પણ હુમલાથી પોતાનું રક્ષણ કરી શકે. હુમલો કરવાનું તો બધા શીખી લે, પણ બચવાનું ખૂબ ઓછા શીખે છે. અને જે પોતાનું રક્ષણ કરી શકે, એ જ ખરેખર અજેય હોય છે.”

ત્યારથી પ્રવીણે ખરા અર્થમાં તલવારબાજી શીખી. વર્ષો પછી તે મહાન યોદ્ધા બન્યો અને દેશની સેવા કરી. પણ તે હંમેશા કહેતો:  

“મારા ગુરુએ મને તલવાર નહીં, જીવન બચાવવાની કળા શીખવી.”

**નૈતિક શિક્ષણ:**  

સાચું જ્ઞાન ક્યારેય દેખીતું નથી હોતું. ધૈર્ય, શિસ્ત અને સતત સજાગતા – આ જ સાચા શિક્ષણના પાયા છે. અને સૌથી મોટું શસ્ત્ર એ જ છે કે તું ક્યારેય હાર ન માન.